Ana içeriğe atla

Klasîzm


Têkiliyên di Navbera Herikîna Wêje û Herikîna Hizirê de 

Gelek nivîskar û helbestvan an bûne pêşengê herikîna hizirî yan  di nava herikîneke hizirî de cih girtineWêjevan di heman demê de mirovên hizirînê  ne
Bi derketin û pêşketina hizirê re wêje  pêş ketDi zimanê me de ji ber ku wêje xwediyê bingeheke dewlemend e; ev rewş zûtir pêk hatLi aliyê din, guhartin û pêşketinên wêjeya cîhanê  bandoreke erênî li ser pêşketina wêjeya kurdî  kir. Ka çawa di nîveka sedsala XVII’an de ronesansê  li ber derketina klasîzmê vekirli hemberî derketina klasîzmê romantîzmli hemberî romantîzmê realîzm bi rêzê ve natûralzîmpanralîzm derketin holêLi hemberî van herikînên wêjeyî sembolîzm derket holê.  Bi  rengî bi derketina her herikîneke hizirî re pêşketin di wêjeya me de  pêk hat. 

Klasîzm

Klasîzma ku bi bandora ronesansê derketî, bandorek li ser wêjeyê jî çêkir. Klasîzm berhemên kevin ên bi wêjeyê ve girêdayî hildide dest. Piraniya wê berhemên olan ên despêkê, ne bi navê klasîzmê, lê bi awayekî xwezayî hatine bikaranîn. Ekola klasîzma cîhanê bi piranî di sedsalên 16,17 û 18'an de pêş ketiye. Nivîskarên cîhanê yên kevin berhemên xwe pêşkêş kirine.

Damezrînerê herikîna klasîzmê nivîskar Boîleao ye. Di van sedsalan de gelek nivîskarên navdar ên wekî Shekspir,(Şekspir) Dantêa,Tolstoy, Dastoyevîskî û hwd, di van sedsalan de wêjevanên kurd ên wekî Ehmedê Xanî, Feqiyê Teyran û Melayê Cizîrî jiyane.

Berhemên van wêjevanên kurd ên kevnar bûne bingeha klasîzma Rojhilata Navîn. Ev wêjevanên kurd ên kevnar berhemên xwe yên wêjeyî yên klasîk beriya derketina klasîzma Ewropayê derxistine holê. Em wisa bawer dikin ku klasîzma bi derketina ronesansê jî ji klasîzma Rojhilata Navîn bandor bûye.

Bername û şêweyên dibin sedema geşkirina klasizmê ev in:

1- Girîngiyê dide hişmendî û xwezayê. Taybetmendiya hunermendên klasizmê berî her tiştî girînigiyê didin ziman û awayê têkûz. Li gel wî ya girîng hişmendî û pîvan e.

2- Di şanoyê de yekbûna sê tiştan girîng e; dem, cih û bûyer.

3- Tirajedî li ser xûy û exlaqê paqij tê avakirin. Hunermendên wêjeyê kesên bijarte û di cih de digire dest.



Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Alfabeya kurdî (denganiya kurdî 1)

Navê Min Çi ye?

Min berî niha jî behsa girîngiya zimên kiribû û li ser vê yekê nivîsek nivîsî bû. Ez niha jî dixwazim balê bikêşim ser ziman û bi kurtasî çend gotinan bibêjim. Her wekî min berê jî gotibû ziman hêmana bingehîn a ragihandinê ye. Mirov bi rêya ziman fikir, hest û ramanên xwe tîne ziman û têkiliyan bi hev re datîne. Ziman pira di navbera paşeroj û pêşerojê de ye. Bêyî ziman têkiliya mirovan ne mimkun e bi rêk û pêk pêk were. Ziman endamên civakekê bi hev ve girêdide û di navberê de dibe navgîna sereke.

Niha kî dikare bêyî axaftinê yan jî nivîsandinê pênaseya atomê bike? Yan jî kî dikare bêyî axaftinê bîrkariyê bi mirovan bide fêmkirin? Bêguman ev ne mimkun e. A li vê derê em pê dihisin ku ziman,  axaftin, xwendin û nivîsandin çi qas girîng in. Hemû gelê cîhanê bi vê rastiyê hisiyane, loma jî her sal butçeyeke pir mezin ji bo perwerdehiyê vediqetînin. Elbet em niha bi vî şiklê xwe û rewşa xwe ya heyî nikarin pereyekî pir mezin ji bo perwerdehiyê veqetînin, lê gelo em ji bo perwerdehiyeke…

Hînkarî / Egzersîz

Ji bo ku peyv bi awayekî xweşik, zelal û herikbar ji devê mirov derkeve divê egzersîz bê kirin. Gelek bêjer, stranbêj, şanoger û rêveber egzersiza henaseyê û tîpan dikin. Heke em jî rojê çend caran tîpên dengdêr bi yên dengdar re bideng bi lêv bikin û her roj dubare bikin, piştî demekê em ê di axaftina xwe de guhertineke mezin bibînin. Her wiha divê em hînî awayê derxistina dengan yanî tîpan jî bibin. Lê di vir de bikaranîna henaseyê jî girîng e. Divê em henaseyeke rast bidin û bistînin. Ji bo vê henaseya diyaframê tê tercîhkirin.  Bo nimûne, tîpa ‘’o’’ tîpeke dengdêr e. Bi tena serê xwe tê bilêvkirin. Divê em awayê derketina wê zanibin. Tîpa ‘’o’’ ji şikefta dev bi tena serê xwe derdikeve. Ji bo derxistina vî dengî mirov devê xwe kêmekî ji hev vedike, kêlekên lêvan datîne ser hev, lêvan bi pêş de dibe, lê ne ber bi jêr ve, rasterast û dûre ji şikefta dev dengê ‘’o’’ derdixe.  Gelek kes dengê ‘’o’’ bi devê girtî bi lêv dikin ango lêvên wan ser hev in, bi lêv dikin. Ev awayê derxitina v…